علیرضا کوچکی امروز در میزگردی که تحت عنوان «با زعفران ایران در عرصه‌های جهانی» در دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی برگزار شد، اظهار کرد: در پنجمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران که در مراکش برگزار شد، حدود 74 نفر از 15 کشور جهان شرکت کرده بودند و ایران با 25 شرکت‌کننده بیشترین تعداد شرکت‌کننده را داشت.

وی ادامه داد: چیزی که در این سمپوزیوم متوجه شدیم، این است که به نظر می‌رسد زعفران در هیچ ‌جای دنیا به جز ایران کشت نمی‌شود. مزارع زعفران در هیچ جای دنیا به آن صورتی که در کشور ما وجود دارد، دیده نمی‌شود؛ بنابراین قطعا زعفران یک محصول ایرانی است. سمپوزیوم بعدی در سال 2018 در ایران برگزار می‌شود و با توجه به اینکه تم آن زعفران و سلامت است، دانشکده‌های داروسازی و پزشکی را درگیر این سمپوزیوم خواهیم کرد.

استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی با اشاره به اینکه زعفران گران‌ترین ماده مصرفی در دنیاست و گیاهی است که در مکان‌های خاصی کشت می‌شود، خاطرنشان کرد: رقم کل سطح زیر کشت زعفران در ایران متفاوت است و حتی در پنجمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران در این رابطه چندین عدد مختلف عنوان شده، در حال حاضر وزارت جهادکشاورزی اعلام کرده است در سال گذشته 350 تن زعفران تولید شده است.

کوچکی با بیان اینکه در رابطه با سطح زیر کشت زعفران آمارهای گوناگونی وجود دارد، افزود: این درست است که می‌گویند ایران کویر آمار است. ما در هیچ کاری نظم، سیستم، الگو و حساب و کتاب نداریم و در زعفران هم اینگونه هستیم.

وی ادامه داد: تا زمانی که نظم پیدا نکنیم و سیستم ایجاد نشود، همچنان مشکل خواهیم داشت. پیشرفت در نظم آغاز می شود و این موضوع در کشور ما وجود ندارد. هر کسی برای خود رئیس است و یک نوع تصمیم می‌گیرد ما نمی‌توانیم کنار هم بنشینیم و با هم تصمیم بگیریم.

94 درصد زعفران دنیا متعلق به ایران است

کوچکی 94 درصد از زعفران دنیا را متعلق به ایران دانست و خاطرنشان کرد: 5 درصد از کل تجارت جهانی به زعفران است. در سطح دنیا سود حاصل از کلی‌فروشی زعفران یک میلیارد دلار است که نیمی از آن مربوط به ایران بوده، یعنی 500 میلیون دلار زعفران در ایران داریم.

استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی تصریح کرد: در حالی که در 10 سال گذشته هر سال 40 هزار هکتار به سطح زیرکشت زعفران اضافه شده اما افزایش عملکردی نداشته‌ایم. قرار است سطح زیرکشت زعفران در 10 سال آینده به 130 هزار هکتار برسد. در حال حاضر زعفران در 21 استان کشت می‌شود و مسئولین اعلام کرده‌اند که می‌خواهیم به سقف تولید 598 تن زعفران در سال برسیم که با این سرعت و با این روند امکان‌پذیر نخواهد بود.

وی عنوان کرد: 148 هزار مزرعه زعفران در خراسان فعالیت دارد که در‌آمد آن از 82 محصول زراعی و باغی که در خراسان کشت می‌شود، بیشتر است.

کوچکی با اشاره به اینکه زعفران از نظر اکولوژیکی پایدار‌ترین سیستم کشاورزی از بعد ستون‌های پایداری اقتصادی، فنی، فرهنگی و… است، گفت: هیچ سیستمی در ایران پایدارتر از زعفران نیست. این محصول از نظر کارایی مصرف آب بهره‌وری بسیار بالایی دارد و محیط اجتماعی و همکاری نیز به وجود می‌آورد.

استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی اضافه کرد: همزمان با کشت زعفران 77 هزار شغل برای 160 هزار تولیدکننده به وجود می‌آید. زعفران 220 نفر روز در هکتار در سال کار نیاز دارد که 10 درصد آن در کارهای کشت، 25 درصد به نگهداری مزرعه و 64 درصد به برداشت و جداسازی مربوط است.

وی با تاکید بر اینکه تکنولوژی در زعفران پیش نرفته است، اظهار کرد: این موضوع به این دلیل است که زعفران گیاه کشورهای در حال توسعه بوده و اگر مربوط به کشورهای دیگر بود، تکنولوژی آن هم گسترش می‌یافت، اما در آینده نزدیک تکنولوژی‌های هوشمند حتما به وجود خواهد آمد زیرا نسل جدید اهل کار در مزرعه نخواهد بود. کشت در ماه خرداد تنها چیزی بوده که از کار سنتی در حال تغییر است و در گذشته کشت در شهریور انجام می‌شده است.

استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی در رابطه با دیگر مسائل مربوط به زعفران اظهار کرد: سطح زیر کشت به شدت در حال افزایش است. تغییرات اقلیمی مسائلی را به وجود آورده و تغییر در زمان گل‌دهی از مشکلات دیگر ماست.

زعفران باید به عنوان میراث طبیعی ثبت شود

وی با اشاره به اینکه تقلب در زعفران یک معضل جهانی است، خاطرنشان کرد: در این رابطه می‌خواهیم انجمن جهانی زعفران را راه‌اندازی کنیم. زعفران ما شناسنامه‌دار نیست و باید به سمت شناسنامه‌دار شدن ‌آن حرکت کرد. همچنین باید زعفران به عنوان میراث طبیعی ثبت شود. کشمیر این اقدام را انجام داده اما ما با این سطح زیر کشت هنوز نتوانسته‌ایم این کار را انجام دهیم.

کوچکی سرانه مصرف زعفران در ایران را یک تا 1.5 گرم در سال اعلام کرد و خاطرنشان کرد: تنها 15 درصد از صادرات زعفران بسته‌بندی می‌شود و بقیه صادرات در گونی انجام می‌گیرد. 50 تا 70 درصد از زعفران در دنیا تقلبی است و این تقلبی بودن از افزایش رطوبت زعفران می‌تواند آغاز شود. در حال حاضر 1500 نوع ماده برای تقلب در زعفران شناخته شده است.

وی عنوان کرد: اشکال کار ما این است که به جای این که عقلانی به مسائل نگاه کنیم، احساسی با مسائل برخورد می‌کنیم. همه مسئولان می‌دانند این نحوه انتقال و توزیع گل پایین‌تر از سطح استاندارد است.

فواید درمانی زعفران به مراتب از سود مادی آن بیشتر است

دکتر جلیل توکل افشار، رییس دانشکده طب سنتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در ادامه این مراسم اظهار کرد: از فواید اصلی زعفران در پزشکی استفاده ضدسرطانی آن است. از سال 1380 کارهای زیادی در دانشکده بوعلی برای انواع سرطان انجام شده است. این پژوهشکده در حال حاضر اولین محصول دارویی زعفران را به عنوان داروی ضد افسردگی روانه بازار کرده و بر روی تولید داروهای ضد التهاب و ضد سرطان هم کار می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: اثر ضد سرطانی زعفران به دلیل ایجاد مرگ سلولی، جلوگیری از واکنش‌های رادیکال و… است. با توجه به اینکه سرطان رشد زیادی در جامعه داشته، جا دارد بر روی خواص ضد سرطانی زعفران بیشتر کار شود.

دکتر ثاقبی، متخصص داخلی، با بیان اینکه داروها هم طبایع مختلف دارند، گفت: طبع زعفران گرم و خشک است. اگر ماده خشک را در فصل گرم و خشک و در اقلیم گرم و خشک تجویز کنیم، مصیبت ایجاد می‌کند، اما تجویز ماده گرم و خشک در منطقه گرم و سرد اثر درمانی بیشتری خواهد داشت.

وی با اشاره به اینکه از زعفران در درمان افسردگی، آلزایمر، بیماری‌های قلبی و عروقی، سرطان‌ها و… استفاده می‌شود، افزود: اگر این مسائل در کاربردهای درمانی زعفران لحاظ شود، نتایجی که از زعفران در سلامت جامعه خواهیم داشت، به مراتب بیشتر از سود فروش زعفران خواهد بود.

ثاقبی در خصوص میزان مصرف روزانه زعفران گفت: مصرف زعفران در مسائل درمانی برای افراد مختلف متفاوت است؛ به طور مثال زعفران محرک اعصاب است و مصرف آن در افرادی که طبع آنان صفرا باشد، موجب ایجاد نشاط می‌شود.