زرپران (عربی شده آن: “زعفران”, به پارسی کهن: زر + پر + ان = گلی که پرهایش مانند زر است) و بهره گرفتن از ان به دست انسان قدمتی بیش از ۳۵۰۰ سال دارد. زرپران ادویه‌ای است که از کلاله خشک شده گل زرپران به دست می‌آید و در طول تاریخ در میان گرانترین مواد جهان بوده‌است؛ و به عنوان ادویه، رنگ، عطر و دارو مورد استفاده قرار می‌گیرد. ریشه و تبار زرپران بومی آسیای جنوب غربی است و بعد از آن برای نخستین بار در یونان کشت شد. در حال حاضر ایران بزرگترین تولید کننده زرپران در جهان به شمار می‌آید و نزدیک به نه دهم زرپران دنیا در ایران تولید می‌شود.

گونه وحشی گل زعفران احتمالا زعفران کارترایتیانوس بوده، که ریشه آن به کرت یا آسیای مرکزی باز می‌گردد؛ توماسی و پالاسی سایر منابع ممکن اند. اکنون گل زعفران یک جاندار پلی پلوئیدی است که خودناسازگار و دارای گامت‌های عقیم نر می‌باشد؛ این گیاه دارای میوز نابجاست و در نتیجه در تولید مثل مستقل ناتوان می‌باشد. اگر زعفران گونه جهش یافته کارترایتیانوس باشد، احتمالا در اواخر عصر برنز در کرت ظهور یافته است.

احتمالا بشر با انتخاب کارترایتیانوس‌های دارای کلاله بلندتر، آن‌ها را اصلاح نژاد کرده است. زعفران حاصل در منبع گیاه‌شناسی آشوری متعلق به قرن ۷ام قبل از میلاد، به نوشته آشور بانی‌پال باز می‌گردد و از آن به بعد به طول ۴ هزاره، مورد تجارت و استفاده قرار گرفته و در درمان 90 نوع بیماری به کار رفته است. کلون زعفران به آرامی در بیشتر مکان‌های اوراسیا گسترش یافت، و بعدها به بخش‌هایی از آفریقای شمالی، آمریکای شمالی و اقیانوسیه رسید. اکنون بیشترین مقدار تولید زعفران در اختیار ایران قرار دارد، که حدودا 90 درصد محصول سالانه را تولید می‌کند.